Historia parafii św. Marii Magdaleny w Rabce-Zdroju

Pierwsze wzmianki o Rabce

Nazwę Rabka spotykamy po raz pierwszy w dokumencie króla Bolesława Wstydliwego z 1254 roku. Potwierdzał on posiadłości klasztoru Cystersów, którzy na Podhalu prowadzili akcję kolonizacyjną. Użyte w dokumencie wyrażenie „Sal in Rabschycza” Długosz tłumaczy jako „Sal in Rabka”. Oznacza to, że już wówczas warzono tutaj sól, prawdopodobnie na potrzeby klasztoru. Nie wiadomo jednak, czy obok warzelni istniała w tym czasie wieś. Nasilenie akcji kolonizacyjnej przypadło na drugą połowę XIV wieku. W 1364 roku król Kazimierz Wielki nadał Mikołajowi z Ujścia przywilej pozwalający osadzać wsie na prawie niemieckim pomiędzy rzekami Rabą, Słoną i Poniczanką. W tym czasie wydano akty lokacyjne wielu miejscowościom, między innymi Rabce, Mszanie Dolnej, Niedźwiedziowi i Olszówce. W 1382 roku król Ludwik Węgierski odebrał Cystersom „Sal in Rabka”, a król Władysław Jagiełło wraz z innymi dobrami wydzierżawił ją możnym rodom.

Początki parafii i drewniany kościół

W pierwszej połowie XVI wieku Rabka przeszła w posiadanie rodziny Jordanów herbu Trąba, którzy założyli i wyposażyli parafię oraz wznieśli pierwszy, drewniany kościółek. Został on wybudowany w latach 1557–1565 przez Wawrzyńca Spytka Jordana, założyciela pobliskiego Jordanowa. Według miejscowej tradycji kościółek zabrała woda podczas olbrzymiej powodzi Raby. Odbudowany wkrótce potem, w latach 1600–1605, modrzewiowy kościół stoi do dziś. Od 1934 roku działa w nim Muzeum Regionalne im. Władysława Orkana.

Budowa i konsekracja obecnego kościoła

Do budowy nowego kościoła parafialnego w Rabce przystąpiono, gdy stary drewniany kościół stał się niewystarczający dla rozrastającej się parafii. Budowa trwała od 1902 do 1908 roku. Wielkie zasługi położył ówczesny proboszcz ks. Jakub Zych, pochodzący z Chochołowa, oraz jego wikariusz ks. Stanisław Kwiatkowski, uchodźca z Królewca. Budowę prowadził architekt Sławomir Odrzywolski, znany między innymi z prac restauracyjno-konserwatorskich w katedrze na Wawelu.

Nowo wybudowaną świątynię w stylu neogotyckim konsekrował w 1923 roku ks. bp Antol Nowak, sufragan krakowski. Patronką kościoła i parafii została św. Maria Magdalena. Główną częścią Wielkiego Ołtarza jest Pasja, przedstawiająca ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa. W zależności od okresu liturgicznego Pasję zasłania obraz św. Marii Magdaleny lub wizerunek Matki Bożej Rabczańskiej, ważne dla kultu parafialnego. Kompozycję uzupełniają bogato zdobione ornamenty, złocenia i elementy architektoniczne w stylu neogotyckim, harmonijnie współgrające z wystrojem świątyni. W 1929 roku kościół otrzymał polichromię wykonaną przez artystę-malarza Giebułtowskiego z Oświęcimia. Odpust ku czci św. Marii Magdaleny obchodzony jest w dniu jej liturgicznego wspomnienia, 22 lipca, natomiast odpust ku czci Matki Bożej Rabczańskiej został ustanowiony na pierwszą niedzielę września.

Parafia w XX wieku

W 1917 roku, po śmierci ks. Jakuba Zycha, proboszczem został ks. Jan Surowiak. W 1925 roku wybudował nową plebanię, a starą oddał Siostrom Miłosierdzia na prowadzenie ochronki dla dzieci.

W 1937 roku probostwo objął ks. Mateusz Zdebski, późniejszy dziekan makowski i prałat. Jego staraniem odnowiono cmentarz przykościelny i umieszczono dębowe stalle w prezbiterium. Odnowiono i rozbudowano organy oraz zelektryfikowano instrument. Zamontowano nową dmuchawę elektryczną, dostarczającą powietrze do dwóch miechów znajdujących się w nowo wybudowanych szafach organów. Zainstalowano dwa dzwony i przeprowadzono wiele innych inwestycji.

W latach 1931–1935 w parafii posługiwał ks. Władysław Bukowiński jako duszpasterz oraz katecheta w gimnazjum w Rabce. Od 11 września 2016 roku jest błogosławionym Kościoła rzymskokatolickiego.

Od 1976 roku proboszczem był ks. prałat Tadeusz Janikowski. Wybudował zaplecze katechetyczne: mimo przeszkód ze strony ówczesnych władz komunistycznych powstał okazały budynek z salkami katechetycznymi i mieszkaniami dla księży. W pamięci rabczan zapisał się jako gorliwy duszpasterz.

Prace i wydarzenia ostatnich lat

1 maja 1999 roku nowym proboszczem parafii został mianowany ks. dr Paweł Duźniak. W czasie swojej posługi przeprowadził remont dachu wieży i dachu kościoła, które pokryto miedzianą blachą. Zamontowano nowy zegar wieżowy z kurantami. Przed nawiedzeniem parafii przez Matkę Bożą w kopii Jasnogórskiego Obrazu, 17–18 sierpnia 1999 roku, kościół został podświetlony nowymi reflektorami. Staraniem proboszcza odnowiono zabytkową polichromię kościoła oraz cztery ołtarze, w tym główny w prezbiterium. Utworzono rozległy ogród różańcowy z 20 kapliczkami. W 2007 roku rozpoczęto generalny remont organów połączony z modernizacją i wymianą zużytych elementów i podzespołów instrumentu. Wymieniono nagłośnienie kościoła, wykonano nowe rzeźbione drzwi główne i kamienne schody, a także przeprowadzono szereg prac związanych z otoczeniem i wnętrzem kościoła.

1 lipca 2023 roku nowym proboszczem parafii został ks. mgr lic. Piotr Iwanek. Od tego czasu przeprowadzono szereg prac remontowych i modernizacyjnych, obejmujących między innymi wymianę oświetlenia w kościele, modernizację nagłośnienia zewnętrznego oraz generalny remont prezbiterium. W sobotę 9 września 2023 roku, podczas uroczystości odpustowych ku czci Matki Bożej Rabczańskiej, rozpoczęto roczne obchody Jubileuszu 100-lecia konsekracji kościoła. Zwieńczyła je uroczysta Msza Święta odprawiona 22 czerwca 2024 roku pod przewodnictwem Metropolity Krakowskiego, ks. arcybiskupa Marka Jędraszewskiego. Podczas Eucharystii dokonano konsekracji nowego ołtarza oraz poświęcono nową ambonę i całe odnowione prezbiterium. Wzięli w niej udział proboszczowie parafii, które na przestrzeni minionych 100 lat wyodrębniły się z rozległej parafii rabczańskiej, a także licznie zgromadzeni księża rodacy pochodzący z naszej wspólnoty parafialnej.

Obok bogatej liturgii parafia organizuje duże wydarzenia kulturalne. Wśród nich warto wymienić Archidiecezjalny Dzień Dziecka, Misterium Męki Pańskiej wystawione przez Polonię Amerykańską z Chicago oraz Drogę Krzyżową w wykonaniu Teatru „Exit”. Na szczególną uwagę zasługuje także słynna na cały świat Góralska Pasterka z udziałem zespołu „Mała Armia Janosika”, która odbyła się w nocy z 24 na 25 grudnia Roku Pańskiego 2024.

Proboszczowie parafii św. Marii Magdaleny w Rabce-Zdroju

XVI wiek

• Ks. Stanisław z Łowicza: przed 1570 r.
• Ks. Wojciech: przed 1570 r.
• Ks. Marcin: ok. 1590 r.
• Ks. Grzegorz Krzyszkowski: (?)–1598

XVII wiek

• Ks. Jan: 1605–(?)
• Ks. Szymon Petrycy: 1606–po 1626
• Ks. Grzegorz Hortowicz: 1630–1649
• Ks. Jan Thorzewski: 1649–1659
• Ks. Marcin Bryliński: 1659–1667
• Ks. Marcin Sinkowicz: 1667–1682
• Ks. Florian Wiejski: 1682–1685
• Ks. Krzysztof Anderski: 1685–1693
• Ks. Stanisław Reklewski: 1693–1715

XVIII wiek

• Ks. Piotr Paweł Kotelski: 1715–1743
• Ks. Józef Kłosowski (Kłossowski): 1743–1754
• Ks. Błażej Ernest Krużel: 1760–1765
• Ks. Józef Alojzy Putanowicz: 1765–1768
• Ks. Andrzej Antałkiewicz: 1769–1804

XIX wiek

• Ks. Tomasz Kalisiewicz: 1804–1820
• Ks. Józef Zubrzycki: 1820–1833
• Ks. Tomasz Zubrzycki: 1833–1848
• Ks. Marcin Kasprowicz: 1850–1870
• Ks. Józef Dura: 1870–1885
• Ks. Stanisław Twardowski: 1886–1895
• Ks. Jakub Zych: 1896–1917

XX wiek

• Ks. Jan Kanty Surowiak: 1917–1936
• Ks. Jan Madej: 1936–1937
• Ks. Mateusz Zdebski: 1937–1976
• Ks. Tadeusz Janikowski: 1976–1999
• Ks. Paweł Duźniak: 1999–2023

XXI wiek

• Ks. kan. Piotr Iwanek: od 1 lipca 2023 r. do chwili obecnej